پیام سلام مجله آموزشی سرگرمی سینمایی > خواندني ها > اموزش نگهداری درست از خرگوش و سنجاب در منزل

اموزش نگهداری درست از خرگوش و سنجاب در منزل

خواندني ها | ۱۶ دی۱۳۹۴ | 16839 بازدید | نظرات

photo اموزش نگهداری درست از خرگوش و سنجاب در منزل

در این مقاله آموزش جامع نگهداری از خرگوش و سنجاب را به صورت جداگانه برای شما به صورت مفصل توضیح داده ایم که اگر از این حیوانات دوست داشتنی در منزل نگهداری میکنید بتوانید بهترین امکانات را برای آنها فراهم کنید.

خرگوش‌ اهلی‌ (Oryctolagus Cuniculus)حیوانی‌ از راسته‌ خرگوش‌ شکلان‌ (Lagomorpha) و خانواده‌ Leporidae است‌و خاستگاه‌ ابتدائی‌ آن‌ غرب‌ اروپا و شمال‌ غرب‌ آفریقا می‌باشد.
در حال‌حاضر از نژادهای‌ مختلف‌ آن‌ به‌ منظورهای‌ گوناگون‌ از جمله‌ تولید پشم‌ و گوشت‌،انجام‌ تحقیقات‌بیولوژیکی‌ و بعنوان‌ حیوانات‌ خانگی‌ استفاده‌می‌شود.
رفتار غیر تهاجمی‌ و آرام‌ خرگوش‌ آنرا بعنوان‌ یک‌ حیوان‌ خانگی‌ایده‌آل‌ مطرح‌ نموده‌ است‌. با این‌ وجود جهت‌نگهداری‌ مناسب‌ آن‌، آشنائی‌ باخصوصیات‌ آناتومیکی‌، فیزیولوژیکی‌ و رفتاری‌ این‌ حیوان‌ ضروری‌ است‌.

ویژگیهای‌ کالبد شناسی‌ وفیزیولوژیکی‌

سر:مهمترین‌ ویژگی‌ آناتومیکی‌ حیوان‌ در سر، گوشها می‌باشند. بخش‌خارجی‌ گوشها یعنی‌ لاله‌ گوش‌خصوصیت‌ برجسته‌ این‌ حیوان‌ بوده‌ و علاوه‌ بر نقش‌آن‌ در شنوائی‌، به‌ لحاظ وجود شبکه‌ وسیع‌ عروقی‌ در زیر پوست‌این‌ ناحیه‌، تأثیرمهمی‌ درتنظیم‌ حرارت‌ بدن‌ دارند. لاله‌های‌ گوش‌ نرم‌ و بسیار حساس‌ می‌باشند ونباید از آنها برای‌گرفتن‌ و مقید کردن‌ حیوان‌ استفاده‌ نمود.
چشمها به‌نسبت‌ اندازه‌ سر بزرگ‌ و دارای‌ زاویه‌ دیدی‌ حدود ۱۹۰ درجه‌ می‌باشند. مردمکهاقدرت‌ اتساع‌زیادی‌ دارند و بدین‌ علت‌ حساسیت‌ بینائی‌ حیوان‌ به‌ نور را درمقایسه‌ با انسان‌ ۸ برابر افزایش‌ می‌دهند. پلک‌ سوم‌ دراین‌ حیوانات‌ رشد قابل‌ملاحظه‌ای‌ دارد که‌ در هنگام‌ خواب‌ از گوشه‌ داخلی‌ چشم‌ حرکت‌ نموده‌ و سطح‌قرنیه‌ رامی‌پوشاند.دندانهای‌ خرگوش‌ رشد دائمی‌ دارند، بعنوان‌ مثال‌دندانهای‌ پیشین‌ در طول‌ سال‌ بیش‌ از ۱۰-۱۲ سانتیمتر رشدمی‌نماید بنابراین‌بیماریهای‌ دندانی‌ نظیر رشد بیش‌ از حد دندانها و یا وجود دندانهای‌ نابجا و بدشکل‌ از موارد متداول‌در خرگوشها می‌باشند.
قفسه‌ صدری‌:حجم‌ قفسه‌ صدری‌ درمقایسه‌ با گنجایش‌ محوطه‌ خیلی‌ کوچک‌ است‌. قلب‌ نیز کوچک‌ است‌ وبر خلاف‌ سایرپستانداران‌ دریچه‌ دهلیزی‌ – بطنی‌ سمت‌ راست‌ سه‌ لختی‌ (Tricuspid) نبوده‌ و دولختی‌ Bicuspid))است‌.
محوطه‌بطنی‌:طول‌ روده‌ها حدود ۱۰ برابر طول‌ بدن‌است‌ و بخش‌ مهمی‌ از آن‌ را (از نظر گنجایش‌ و عملکرد)روده‌کور (Cecum)تشکیل‌می‌دهد که‌ باقیمانده‌ هضم‌ نشده‌ مواد غذائی‌ پس‌ از عبور از روده‌ باریک‌ واردآن‌ شده‌ وتوسط میکروفلور موجود در آن‌ مورد تجزیه‌ قرار می‌گیرند و ترکیبی‌ غنی‌از پروتئین‌ و ویتامین‌ را ایجاد می‌کنند.
خرگوش‌ بطور طبیعی‌ و غریزی‌رفتاری‌ تحت‌ عنوان‌ مدفوع‌ خواری‌ دارد. این‌ حیوانات‌ دو نوع‌ مدفوع‌تولیدمی‌کنند که‌ یک‌ نوع‌ آن‌ بشکل‌ دانه‌ای‌ و نوع‌ دیگر بحالت‌ خمیری‌ است‌. نوع‌ دوم‌ غنی‌ از ترکیبات‌ پروتئینی‌ و ویتامینی‌است‌ و حیوان‌ فقط این‌ نوع‌مدفوع‌ را مورد تغذیه‌ قرار می‌دهد. این‌ عمل‌ معمولا صبح‌ زود انجام‌ می‌شود وحیوان‌مدفوع‌ را مستقیما از مخرج‌ خود می‌گیرد و بدین‌ ترتیب‌ بخشی‌ از نیاز بدن‌به‌ پروتئین‌ و ترکیبات‌ ویتامینی‌ را تامین‌می‌نماید.
ادرار خرگوش‌ بواسطه‌مصرف‌ جیره‌ غذائی‌ گیاهی‌ دارای‌ PH قلیائی‌ حدود ۸/۲ است‌ و رنگ‌ آن‌ از زردروشن‌ تانارنجی‌ پر رنگ‌ یا قهوه‌ای‌ متمایل‌ به‌ قرمز متغیر است‌ که‌ میزان‌ رنگ‌بر اساس‌ دهیدراتاسیون‌ و قلیائی‌ بودن‌ ادرار تغییرمی‌کند. همچنین‌ بخاطر وجودنمکهای‌ کربنات‌ کلسیم‌ و فسفات‌ آمونیم‌ و منیزیم‌ ادرار کدر است‌. رسوب‌ این‌ترکیبات‌بر سطح‌ میله‌های‌ قفس‌، تمیز کردن‌ لانه‌ را با اشکال‌ روبرومی‌سازد.
درجه‌ حرارت‌ طبیعی‌ بدن‌ بین‌ ۳۷ تا ۳۹/۴ درجه‌ سانتیگراد و به‌طور متوسط ۳۸/۳ درجه‌ سانتیگراد می‌باشد.
با توجه‌ به‌ وجود نژادهای‌ مختلف‌وزن‌ حیوان‌ بالغ‌ می‌تواند از حداقل‌kg 0/9 در نژادهای‌ کوچک‌ (آلمانی‌،لهستانی‌) تا kg 1/8 در نژادهای‌ متوسط (نیوزیلند) و kg 7/3 در نژادهای‌ بزرگ‌ (فلاماندری‌بزرگ‌) متغیر باشد. متوسططول‌ عمر این‌ حیوان‌ حدود ۵ تا ۶ سال‌ و حداکثر طول‌ عمرقابل‌ انتظار ۱۵ سال‌ است‌.
نگهداری
خرگوش‌ را می‌توان‌ در داخل‌ منزل‌ (بعنوان‌ مثال‌ در حیاط) نگهداری‌ نمود. حداقل‌ سطح‌ مورد نیاز برای‌خرگوش‌ با وزن‌ kg 2 حدود ۰/۳ متر مربع‌ است‌. برای‌ خرگوشهای‌ با وزن‌ بیش‌ از kg 2 به‌ ازاء هرکیلوگرم‌ وزن‌ اضافه‌سطح‌ لانه‌ باید حدود ۰/۲ – ۰/۱ متر مربع‌ افزایش‌ یابد و درصورتیکه‌ چند خرگوش‌ با هم‌ نگهداری‌ شوند باید به‌ ازاءهر خرگوش‌ اضافی‌ ۰/۲ مترمربع‌ به‌ سطح‌ لانه‌ افزوده‌ گردد.
ارتقاع‌ لانه‌ باید در حدی‌ باشد که‌حیوان‌ بتواند بطور کامل‌ بر روی‌ پاهای‌ خود بلند شود که‌ بسته‌ به‌ جثه‌حیوان‌می‌تواند حدود ۴۵-۹۰ سانتیمتر در نظر گرفته‌ شود. در صورتیکه‌ خرگوش‌ درفضای‌ خارج‌ منزل‌ نگهداری‌ می‌شودکف‌ لانه‌ باید در مقابل‌ نفوذ رطوبت‌ عایق‌ شودو در صورتیکه‌ نگهداری‌ در داخل‌ منزل‌ صورت‌ می‌گیرد کف‌ لانه‌می‌تواند مشبک‌ و یاتوری‌ باشد که‌ بدین‌ ترتیب‌ ادرار و رطوبت‌ ناشی‌ از آن‌ در کف‌ قفس‌ باقی‌نمی‌ماند و این‌ مسئله‌اجازه‌ می‌دهد تا تمیز کردن‌ لانه‌ در فواصل‌ طولانی‌تری‌انجام‌ گیرد.جهت‌ جلوگیری‌ از بروز نزاع‌ در بین‌ خرگوشها و عوارض‌ متعاقب‌آن‌، خرگوشهای‌ نر را باید جدا از هم‌ نگهداری‌نمود. همچنین‌ نرها و ماده‌ها نیز جزدر هنگام‌ جفتگیری‌ باید در لانه‌های‌ جداگانه‌ نگهداری‌ شوند. نگهداری‌ چندخرگوش‌ماده‌ با هم‌ در یک‌ قفس‌ اشکالی‌ ندارد.
خرگوشها می‌توانند درجه‌ حرارت‌بین‌ ۲۷ – ۴ درجه‌ را تحمل‌ نمایند که‌ البته‌ متوسط درجه‌ حرارت‌ توصیه‌شده‌ بین‌ ۲۲ – ۱۶ درجه‌ سانتیگراد است‌. رطوبت‌ محیط باید حدود ۶۰ – ۴۰ % باشد و حداقل‌ طول‌مدت‌ روشنائی‌مورد نیاز ۱۶ – ۱۴ ساعت‌ است‌. در صورتیکه‌ طول‌ مدت‌ روشنائی‌ محیطاز این‌ مقدار کوتاهتر باشد حیوان‌ دچارنقصان‌ فعالیت‌ جنسی‌ پائیزی‌ (Autumnal ***ual depression) می‌گردد.

تغذیه

میزان‌ مصرف‌ غذادر خرگوشها بطور متوسط روزانه‌ حدود ۵ گرم‌ به‌ ازاء ۱۰۰ گرم‌ وزن‌ بدن‌ است‌. بهترین‌ ماده‌غذائی‌ برای‌ خرگوشها، جیره‌های‌ غذائی‌ تجاری‌ است‌ که‌ ترکیبات‌ آن‌بر اساس‌ نیاز حیوان‌ تنظیم‌ شده‌ است‌. این‌جیره‌ها معمولا حاوی‌ ۱۷% – ۱۴% پروتئین‌، ۲۲% – ۱۲% فیبرخام‌ و ۲۵۰۰ – ۲۱۰۰ کیلو کالری‌ انرژی‌ هستند.
درکنار این‌ مواد می‌توان‌ از سبزیجات‌ مختلف‌ نیز استفاده‌ نمود و باید توجه‌ کردکه‌ سبزیجات‌ فاسد و کپک‌زده‌نباشند.
این‌ حیوان‌ از نظر فیزیولوژیک‌ شبه‌نشخوار کننده‌ (Pseudoruminant) بشمار میرود و چون‌ میکروفلور دستگاه‌گوارش‌ آن‌نسبت‌ به‌ تغییرات‌ اسمولاریته‌ و PHبسیار حساس‌ است‌ بنابر این‌ تغییر نوع‌ موادغذائی‌ باید به‌ آهستگی‌ وطی‌ مدت‌ ۵ – ۴ روز انجام‌ گیرد و هرگونه‌ تغییر ناگهانی‌در محتویات‌ جیره‌ غذائی‌، بخصوص‌ استفاده‌ از جیره‌های‌ غنی‌از کربوهیدرات‌می‌تواند با ایجاد اختلالات‌ شدید گوارشی‌ سبب‌ مرگ‌ حیوان‌ گردد.
تولید مثل

تعیین‌ جنسیت‌ در خرگوشهای‌نابالغ‌ بسیار مشکل‌ بوده‌ و به‌ تجربه‌ نیاز دارد. بنابراین‌ در این‌ مورد ازدامپزشک‌کمک‌ بگیرید.
خرگوشها در حدود سن‌ ۲۴ – ۱۶ هفتگی‌ به‌ بلوغ‌می‌رسند. نژادهای‌ کوچکتر زودتر ازنژادهای‌ بزرگتر و ماده‌هازودتر از نرها بالغ‌می‌شوند. خرگوش‌ ماده‌ سیکل‌ اوستروس‌ منظمی‌ ندارد ولی‌ مرحله‌ پذیرش‌ جنسی‌طولانی‌ و حدود۷-۱۰ روز است‌. در صورتیکه‌ جفتگیری‌ انجام‌ نگیرد ظرف‌ ۱-۲ روزحالت‌ پذیرش‌ از بین‌ رفته‌ و پس‌ از آن‌ حیوان‌مجددٹ وارد مرحله‌ پذیرش‌ جنسی‌می‌گردد.
خرگوش‌ ماده‌ای‌ که‌ وارد این‌ مرحله‌ شده‌ است‌ به‌ سایرخرگوشهای‌ ماده‌ داخل‌ قفس‌ اجازه‌ می‌دهد که‌ بر پشت‌وی‌ بجهند که‌ این‌ نشانه‌ درجهت‌ تشخیص‌ حیوان‌ آماده‌ جفتگیری‌ حائز اهمیت‌ است‌. همانگونه‌ که‌ در مبحث‌لانه‌ ذکرشد نرها و ماده‌ها باید جدا از یکدیگر نگهداری‌ شوند و فقط هنگام‌ پذیرش‌جنسی‌ خرگوش‌ ماده‌ برای‌ مدت‌ حدود۱۰ دقیقه‌ در قفس‌ خرگوش‌ نر قرار داده‌شود.
در صورتیکه‌ جفتگیری‌ منجر به‌ لقاح‌ نگردد، ممکن‌ است‌ آبستنی‌ کاذب‌ (Pseudopregnancy) رخ‌ دهد. در این‌مرحله‌ حیوان‌ ماده‌ کلیه‌ حالات‌ حیوان‌ آبستن‌را دارد و حتی‌ پستانها نیز بزرگ‌ می‌شوند ولی‌ این‌ مرحله‌ حداکثر پس‌ ازحدود ۱۸روز خاتمه‌ می‌یابد.طول‌ مدت‌ آبستنی‌ حدود ۳۳ – ۳۰ روز است‌. رشد پستانهاسریع‌ بوده‌ و طی‌ هفته‌ آخر آبستنی‌ صورت‌ می‌گیرد.طی‌ روزهای‌ آخر حیوان‌ ماده‌شروع‌ به‌ ساخت‌ لانه‌ می‌نماید و برای‌ این‌ منظور اقدام‌ به‌ کندن‌ موهای‌ ناحیه‌شکم‌می‌کند. تعداد بچه‌ها بین‌ ۴-۱۲ و بطور متوسط ۷ عدد است‌. بچه‌ها معمولا صبح‌زود و طی‌ حدود یک‌ ساعت‌ و یاکمتر متولد می‌شوند. طول‌ مدت‌ شیردهی‌ حدود ۴-۶هفته‌ است‌. مادر در طول‌ روز فقط یکبار و معمولا صبحها به‌بچه‌ها شیر می‌دهد وبقیه‌ ساعات‌ روز لانه‌ بچه‌ها را ترک‌ می‌نماید که‌ این‌ مسئله‌ نباید بعنوان‌عدم‌ پذیرش‌ بچه‌هاتوسط مادر قلمداد شود. در صورت‌ مرگ‌ مادر و یا هنگامی‌ که‌ مادرقادر به‌ شیردادن‌ بچه‌ها نباشد می‌توان‌ آنها رابصورت‌ دستی‌ تغذیه‌ نمود. جهت‌تغذیه‌ بچه‌ها شیر با فرمولهای‌ مختلفی‌ توصیه‌ شده‌ است‌ که‌ یکی‌ ازساده‌ترین‌فرمولها بشرح‌ زیر می‌باشد:
شیر گاو ۲۴۰ سی‌سی‌
زرده‌ تخم‌مرغ‌ ۱ عدد
عسل ‌۵ سی‌سی‌
مولیتی‌ ویتامین‌ کودکان ‌۵ سی‌سی‌
شیردادن‌ هر ۱۲ تا ۲۴ ساعت‌ انجام‌ می‌گیرد. البته‌ باید در نظر داشت‌ که‌ تغذیه‌دستی‌ بچه‌ خرگوشها بندرت‌موفقیت‌آمیز بوده‌ و ممکن‌ است‌ با مشکلات‌ و عوارض‌متعدد گوارشی‌ و تنفسی‌ در بچه‌ خرگوشها همراه‌ باشد.
خرگوش‌ و بهداشت‌ عمومی‌

هر چند موارد گزارش‌ شده‌ از انتقال‌ بیماریهای‌ خطرناک‌ بین‌ انسان‌ و حیوان‌ در خرگوشهای‌ اهلی‌ و خانگی‌ نادراست‌ با این‌ وجود مهمترین‌ این‌ بیماریها عبارتند از سالمونلوز، تولارمی‌، هاری‌، عفونتهای‌ قارچی‌ پوست‌ و مو، سل‌ وتوکسوپلاسموز.

جهت‌ جلوگیری‌ از بروز بیماری‌ در حیوان‌ و کاهش‌ احتمال‌ انتقال‌ آن‌ به‌ صاحب‌ حیوان‌ توصیه‌های‌ زیر بایدمورد توجه‌ قرار گیرد.

۱ – پس‌ از خرید حیوان‌، جهت‌ معاینه‌ و بررسی‌ وضعیت‌ سلامت‌ آن‌ و دریافت‌ راهنمائیهای‌ لازم‌ به‌ درمانگاههای‌دامپزشکی‌ مراجعه‌ شود.

۲ – حتی‌الامکان‌ با ساخت‌ جایگاه‌ و لانه‌ مناسب‌، حیوان‌ در خارج‌ از محیط منزل‌ و به‌ عنوان‌ مثال‌ در حیاط نگهداری‌گردد.

۳ – در صورتیکه‌ حیوان‌ در داخل‌ منزل‌ نگهداری‌ می‌شود باید دارای‌ جایگاهی‌ خاص‌ و نسبتا محدود باشد و از رفت‌ وآمد آزادانه‌ حیوان‌ در محیط منزل‌ باید جلو گیری‌ شود.

۴ – محل‌ نگهداری‌ و لانه‌ حیوان‌ روزانه‌ نظافت‌ گردد.

۵ – از تماس‌ حیوان‌ با حیوانات‌ خانگی‌ افراد دیگر و همچنین‌ حیوانات‌ غیرخانگی‌ نظیر گربه‌های‌ ولگرد جلوگیری‌شود.

۶ – نظافت‌ شخصی‌ علی‌الخصوص‌ شستن‌ دستها پس‌ از تماس‌ با حیوان‌ از اهمیت‌ زیادی‌ برخوردار است‌.

۷ – در صورت‌ مشاهده‌ هرگونه‌ تغییر در ظاهر و یا رفتار حیوان‌، جهت‌ بررسی‌ علت‌ آن‌ به‌ درمانگاه‌ دامپزشکی‌ مراجعه‌شود و بر اساس‌ نظر دامپزشک‌ معالج‌ انجام‌ معاینات‌ دوره‌ای‌ مورد توجه‌ قرار گیرد.

واکسن‌ هاری‌ جز در مواردی‌ که‌ حیوان‌ در معرض‌ هاری‌ قرار دارد و یا در مناطقی‌ که‌ هاری‌ شایع‌ می‌باشد توصیه‌نمی‌شود و برای‌ پیشگیری‌ از بروز سایر بیماریهای‌ متداول‌ در خرگوش‌ نیز تاکنون‌ واکسنی‌ تهیه‌ نشده‌ است

 

_______________________________________________________

سنجاب جونده ای است نیمه اهلی ،این حیوان در کشورهای اروپایی جزو حیوانات اهلی محسوب نمی شود ولی چند سالی است که نگهداری آن در ایران رایج شده است.در طبیعت با توجه به توانایی خود در بالا رفتن از درخت اغلب در جنگلها ودر سوراخهایی که خود در درخت ایجاد می نماید زندگی می کندسنجابها گیاهخوار بوده ومیوه ها ودانه ها عمده غذای طبیعی آنها را تشکیل می دهند. سنجاب درختی یک حیوان بسایر خاصی می باشد.

او یکی از کمترین حیوانات وحشی است که با انسانها وفق داده شده و یاد گرفته که با انسانها زندگی کند

سنجاب هم می تواند از غذای طبیعت استفاده کند و هم از غذایی که توسط انسانها درست شده است. سنجاب یک ژیمناستیک کار شگفت انگیز است . دم بلند آن باعث می شود که آو را از بقیه پستانداران روی زمین به راحتی تشخیص داد. قدمت سنجاب طوسی به ۵۰ میلیون سال می رسد ، از فسیلهای بدست آمده از آنها در آمریکای شمالی. سنجاب از خانواده جوندگان می باشد

اسم سنجاب برگرفته شده است از یونان باستان ، جایی که ارسطو کلمه (Skiouros) را به کار برد ، Skia به معنی سایه می باشد و همچنین Oura به معنی دم می باشد. بنابراین معنی آن می شود (کسی که زیر سایه دمش می نشیند).

قرنها بعد فرانسویها یک اسم به نام (esquirel) برای وصف این حیوان ساختند. و هم اکنون او را (Squirrel) می نامند. ۳۶۵ نوع سنجاب در سراسر دنیا وجود دارد.سنجاب ها به ۷ دسته تقسیم شده اند: سنجاب درختی که در عموم مردم شناخته شده است ، سنجاب زمینی و سنجاب پرنده. سنجاب طوسی یکی از شناخته شده ترین نوع درختی می باشد. اکثر آنها در نیمکره شمالی ساکن هستند

طول سنجاب طوسی بطور متوسط به ۳۸ سانتیمتر و وزن آن به ۴۵۳ گرم می رسد. غذای آنها آجیل ، دانه و میوه می باشد.

طول عمر سنجاب تقریباً ۶ سال می باشد. اکثر سنجابهای شهری کمتر از یکسال زندگی می کنند.همچنین سنجاب قرمز هم وجود دارد ، آنها از نوع طوسی خود کوچکتر هستند،۲۰ تا ۲۵ سانتی متر طول

رنگ موی آنها از قرمز تا مشکی در متغیر است. اکثر آنها دارای شکم سفید و دم پُرزدار بلند قرمز رنگ می باشند .

بعضی از زیر مجموعه های آنها می توانند دارای گوش مشکی رنگ باشند . آنها بیشتر در فصل زمستان رشد می کنند

سنجاب قرمز در جنگلهای کاج و صنوبر یافت می شود. سنجابها متعلق به خانواده جوندگان هستند و دارای ۱۶۵۰ نوع مختلف هستند. آنها بزرگترین گروه از پستانداران هستند. ۳۶۵ نوع سنجاب در ۷ دسته مختلف وجود دارد که شامل سنجاب پرنده،سنجاب زمینی و سنجاب درختی می باشد بعلاوه پستاندارانی مانند موش کیسه دار ، موش خرمای کوهی ، سگ چمنزار

سنجابهای طوسی رنگهای متفاوتی دارند. طوسی های آنها بیشتر در عموم مردم راقب دارند تا قهوه ای آنها. همچنین سنجابهایی به رنگ مشکی و سفید یکدست وجود دارد.ولی آنها از تغییرات روی سنجاب طوسی بوجود آمده اند. سنجاب قرمز می تواند پوشش مشکی داشته باشد. در حالیکه سنجاب کایباب دارای بدن مشکی و دم سفید می باشد هر دو آنها در جنگلهای کاج یافت می شوند
سنجاب‌ها در زمان تغذیه، روی دو پای خود نشسته و غذا را با دست‌‎های خود می‌گیرند. آنها اساساً گیاهخوار هستند. سنجاب‌های درختی، دانه‌ها و میوه‌های مغزدار را ترجیح می‌دهند. اما گاهی از مواد دیگر گیاهی نیز استفاده می‌کنند. بعضی گونه‌های سنجاب از حشرات نیز به عنوان مادۀ غذایی استفاده می‌کنند.

سنجاب‌هایی که در جنگل‌های معتدل زندگی می‌کنند، به دلیل طبیعت فصلی گل‌دهی و میوه‌دهی در این مناطق، در زمان‌های مختلف سال، وابسته به مواد غذایی گوناگون هستند. یکی از راه‌های تأمین غذا برای سنجاب‌ها، پنهان کردن مواد غذایی در زیر خاک و استفاده از آنها طی زمستان است. سنجاب‌ها در جنگل نقش جنگلبانان را ایفا می‎‌کنند.

آنها با حفر کردن دانه‌ها و میوه‌های مغزدار، سبب احیاء درختان می‌شوند.

آنها در هر سنی که باشند، عمل ذخیره‌سازی دانه و میوه‌ها را در زیر خاک انجام می‌دهند، حتی بچه سنجاب‌ها هم این رفتار را به نمایش می‌گذارند. این حیوان بوی مواد دفن شده را از ۳۰ سانتیمتری سطح زمین تشخیص می‌دهد.

انواع غذاهای مورد استفادۀ سنجاب
سنجاب‌ها از انواع دانه‌ها مانند دانۀ گندم، ذرت، بلوط، جو و سورگوم به شکل دانۀ کامل یا بلغور استفاده می‌کنند.

کنجالۀ سویا نیز غنی از پروتئین بوده و قابل استفاده است. برای تغذیۀ آنها می‌توان از غذای پلت شدۀ مخصوص جوندگان که حاوی ۱۵% پروتئین و ۵% چربی می‌باشد نیز استفاده نمود. این حیوان طیف گسترده‌ای از میوه‌ها را می‌تواند بخورد که از جملۀ آنها می‌توان به سیب، گوجه فرنگی، انواع انگور، نارنگی، پرتقال، انواع آلو، توت، موز، خیار و گلابی اشاره نمود. بسیاری از سبزیجات و ریشۀ آنها مورد علاقۀ سنجاب‌ها می‌باشد که از این گروه، هویج، کاهو، کلم، ذرت، گل آفتاب گردان و انواع علوفۀ خشک باغی را می‌توان ذکر نمود.

علاوه بر این سنجاب‌ها علاقۀ وافری به خوردن فندق، گردو، میوۀ درخت کاج و میوۀ بلوط دارند.

:تولید مثل
زمان بلوغ جنسی در سنجاب ۱۸-۱۲ ماهگی است.طول دوره فحلی ۱۴-۱۲ روز و مدت زمان آبستنی ۴۵-۳۰ روز (است.(بسته به نژادهای مختلف متفاوت است
سنجابها در هر سال معمولا یک تا دو زایمان به فاصله یک ماه از یکدیگر خواهند داشت ، که زمان آن اواخر زمستان و اوایل بهار است. اغلب سنجابها تا ۴ نوزاد به دنیا می آورند که نوزادان بدون مو و با چشمان بسته به دنیا می آیند. وزن نوزادان درهنگام تولد حدود۶-۴ گرم میباشد.

مادر تا هنگامی که نوزادان توانایی خروج از سوراخ را پیدا کنند به آنها شیر می دهد، که این زمان ۱۰-۸ هفته به طول می انجامد.

نوزادان در حدود سن ۳۰-۲۵ روزگی چشم باز می کنند و در حدود سن ۱۵ روزگی بدن آنها از مو پوشیده میگردد

توضیحات

در سنجابهای نابالغ نر ، فاصله بین مقعد حیوان از برآمدگی ادراری تناسلی بیش از ماده میباشد.(مانند بچه گربه)در سنجاب نر بالغ نیز آلت تناسلی قابل مشاهده است. طول عمر سنجابهای نر در اسارت اغلب بیشتر از ماده می باشد
نر و ماده

سنجاب به نسبت خرگوش و همستر خیلی دیرتر اهلی شده وتمایل بیشتری به گاز گرفتن دارد. سنجاب را بهتر است در قفس نگهداری نمود .قفس باید به اندازه کافی بزرگ بوده (ابعاد ۱متر) ودارای میله های فلزی با ضخامت کافی باشد.دندانهای سنجاب دائما در حال رشد است وبرای سائیده شدن طبیعی آنها، حیوان باید اغلب اوقات در حال جویدن باشد

بنابراین میله های قفس باید دارای استقامت کافی بوده ودر عوض میتوان داخل قفس شاخه های ضخیم درخت را قرار داد. کف قفس رامیتوان با پوشال ،کاغذ یابرگ درخت پر کرد. برای لانه نیز میتوان یک لوله یا کوزه کوچک سفالی در گوشه ای از قفس تعبیه کرد. قرار دادن شاخه های ضخیم درخت وثابت کردن آنها به دیواره قفس شرایط مناسبی راجهت بازی و فعالیت سنجاب پدید می آورد. بهتر است درب قفس دارای ۲ چفت باشد زیرا سنجاب راه باز کردن آن را خیلی زود یاد می گیرد

سنجابها اغلب به خواب زمستانی می روند.در صورت بروز این پدیده نباید مزاحمتی برای حیوان ایجاد شود بلکه باید آذوقه کافی در دسترس آن قرار داده شود

به شما علاقه مندان توصیه میکنیم در انتخاب سنجاب به عنوان یک حیوان خانگی دقت فراوانی نمایید چرا که خرید وفروش و حمل سنجاب بخاطر بیماری مشترک با انسان مثل هاری طبق قوانین محیط زیست بیشتر کشورهای جهان و همچنین ایران بخاطرجلوگیری ازبه خطر افتادن جان انسانها و پیشگیری از عوامل بیماری زای دیگرممنوع است
خرید سنجاب
با توجه به اینکه اغلب سنجابها در ایران بوسیله تله گذاری گرفته شده ودر شرایط بهداشتی نا مناسبی نگهداری میشوند ،هر سنجابی را قبل از خرید بهتر است نزد دامپزشک ببرید و از صحت سلامت آن خاطر جمع گردید.خرید سنجاب تکثیری وشناسنامه دار با مجوز نگهداری بهترین گزینه برای خرید مطمئن است.
نر وماده سنجاب را چگونه تشخیص دهیم
در سنجابهای نابالغ نر ، فاصله بین مقعد حیوان از برآمدگی ادراری تناسلی بیش از ماده میباشد.(مانند بچه گربه)در سنجاب نر بالغ نیز آلت تناسلی قابل مشاهده است. طول عمر سنجابهای نر در اسارت اغلب بیشتر از ماده می باشد.
تغذیه سنجاب:
تغذیه سنجاب طیف وسیعی از دانه ها،میوه ها و سبزیجات را می خورد.دانه ها شامل غلات:گندم ،ذرت و دانه های روغنی مثل تخم آفتابگردان و دانه کاج و میوه ها شامل میوه های خشک و خام(گردو،فندق،بلوط)و میوه های دیگر مثل سیب،انگور وسبزیجاتی نظیر کاهو وکلم همگی میتوانند مورد استفاده سنجاب قرار گیرند.
نکته بسیار مهم در تغذیه سنجاب تنوع غذایی است .نباید تنها یک نوع غذا به سنجاب داده شود زیرا هر کدام ایجاد عوارضی گوارشی خواهند نمود. بهتر است در ۳-۲ ظرف غذا از انواع مختلف در اختیار حیوان باشد تا انتخاب کند. برای سنجاب نیز تغییر جیره غذایی باید به آهستگی صورت گیرد
تولید مثل سنجاب:
سنجابها بیشترین فعالیت را دراواخر زمستان دارند ،وقتی که فصل جفتگیری فرا می رسد ، نرها به دنبال ماده ها می افتند ، وقتی که دنبال کردن به پایان می رسد زمان عشقبازی شروع می شود. مراسم دنبال کردن ، بر روی درختان با سرعت بالا اتفاق می افتد.
مدت زمان بارداری در گونه های کوچک ۳۳ روز و در گونه های بزرگتر مانند سنجاب طوسی و نوع روباهی آن (Fox Squirrels) بالای ۶۰ روز طول می کشد. سنجابها معمولاً در اوایل بهار به دنیا می آیند.
میانگین زایمان سنجابها در هر دوره ۴ تا نوزاد می باشد. این میانگین با تغییر آب و هوا عوض می شود. وهله دوم زایمان در اواسط تابستان رخ می دهد ، اگر غذای کافی وجود داشته باشد. سنجاب ماده قوی ترین نر را در فصل جفتگیری انتخاب می کند.
اما بعد از جفتگیری دیگر با آن نر نخواهد جفت خورد. این طبیعت برای کاهش زاد و ولد و نگاه داشتن گونه ها می باشد. وزن سنجاب نوزاد هنگام زایمان ۳۱/۱۰۳۵ گرم‌ و بالای ۲٫۵۴ سانتیمتر طول دارد ، آنها در این زمان مو و دندان ندارند و تا ۶ تا ۸ هفته اول قادر به دیدن نمی باشند.
در تابستان بیشتر فعالیت سنجابها ۲ تا ۳ ساعت بعد از طلوع خورشید می باشد، سپس آنها در بعد از ظهر استراحت می کنند ، و دوباره ۲ ساعت قبل از غروب آفتاب شروع به فعالیت می کنند. سنجابها قبل از اینکه هوا کاملاً تاریک شود برای خوابیدن به آشیانه های خود می روند ، و به ندرت آشیانه های خود را در تاریکی ترک می کنند.
در زمستان سنجاب فعالیتهای خود را در آغاز و و سط روز به اتمام می رساند و در آشیانه خود تا روز بعدی می ماند. هنگام توفان زمستانی یا سرمای طاقت فرسا ، سنجاب ممکن است روزها آشیانه خود را ترک نکند. اما سنجاب درختی در فصل زمستان به خواب زمستانی فرو نمی رود.
برخی از سنجابهای زمینی در زمستان به خوابی عمیقی در آشیانه هایشان فرو می روند. سنجاب بالغ بطور معمول به تنهایی زندگی می کند اما در سرمای شدید آشیانه خود را با سنجابهای دیگر ،برای نگه داشتن گرمای بدن خود تسهیم می کند. وقتی که درجه حرارت بالا رفت ، میهمانها آشیانه را ترک می کنند.
نظافت محل نگهداری سنجاب
تمیز کردن ونظافت سنجاب نیز (مانند همستر) اغلب در گوشه خاصی از قفس ادرار یا مدفوع می کند. این قفس را میتوان به تناوب تمیز کرد.البته سنجاب مدفوع خواری نیز داردو فرصت این کار نباید به او داده شود. لانه سنجاب و ظروف غذا نیز باید بطور مرتب تمیز شده وباقیمانده های سبزی و میوه هر روز جمع شوند.
کل قفس را میتوان سالی ۳-۲بار تمیز کرده و بستر را تعویض نمود.
سنجاب ایرانی‌ از پستانداران‌ خاص‌ ایران‌ میباشد جثه ای متوسط با طول‌ سر و تنه‌ ۱۹۲ تا ۲۳۰ میلی‌ متر ، دمی‌ بلند و پشمالو به‌‏‎ ‎طول‌ ۱۲۸ تا ۱۳۸ میلی‌ متر دارد‏‎ . موهای‌ پشت‌ به‌ رنگ‌ خاکستری‌ ‎متمایل‌ به‌ قهوه‌ای‌ و زیر بدن‌ زرد رنگ‌ است‌‏‎ . رنگ‌ موهای‌ سرو سطح پشتی‌ دم‌ قرمز حنایی‌ و سطح‌ زیرین‌ دم‌ روشن‌تر است .
بطور کلی‌ هرچه‌ ‎از نواحی‌ شمالی‌ جنگلهای‌ زاگرس‌ به‌ طرف‌ جنوب پیش‌ برویم‌ از رنگ‌‏‎ حنایی‌ کاسته‌ می‌گردد‏‎ بطوری‌ که‌ در قسمت‌های‌ جنوبی‌ رنگ‌ به‌ زرد‏ نخودی‌ تغییر می‌یابد‏‎ . بطور کلی‌ رنگ‌ قرمز سر و دم‌ ، این‌ سنجاب را از سایر سنجابهای‌ ایرانی‌ مشخص‌ می‌سازد
تغذیه سنجاب:
تغذیه سنجاب طوسی ، آجیل ، دانه و میوه می باشد همچنین آنها تخم پرندگان ، حشرات ، حتی اگر غذای دیگری پیدا نکنند لاشه حیوانات را نیز می خورند. سنجاب طوسی مقداری نمک در رژیم غذایشان نیاز دارند ، و ممکن است بتواند این نمک را از خاک جاهایی که برف و یخ در آنجا بوده تأمین کند. سنجابها شاخه های درخت را برای تمیز کردن و تیز کردن دندانهایشان می جوند.به همین دلیل شما ممکن است شاخه های زیادی بر روی زمین اطراف درختهای بزرگ ببینید. همچنین آنها سیمهای برق را به همین جهت می جوند و اینکار موجب قطعی زیاد برق در کشور می شود. مغز سنجابها انداره گردو می باشد. یک سنجاب بالغ احتیاج دارد برای زنده مانده و فعالیت کردن در هفته ۴۵۳٫۵۹۲ گرم غذا مصرف کند
خلق و خوی سنجاب:
غده عرق سنجابهای درختی در زیر پاهایشان است. بین پهنه پا و روی پنجه ها بین انگشتان می باشد. وقتی که گرم هستند و یا تحرک دارند جای پای خود را روی سطوح خشک می گذارند. این بو همچنین برای علامت گذاری درختان در قلمرو آنها استفاده می شود. اگر آشیانه سنجاب با هجوم کک ها یا مزاحمهای دیگر مواجه شود ، سنجاب از آنجا رفته و آشیانه جدید می سازد.برای همین است که درمحوطه ای که آنها زندگی می کنند تعداد آشیانه ها از سنجابها بیشتر می باشد. سنجاب طوسی در خیلی از جاهای غیر عادی لانه می سازد. در اطاق زیر شیروانی بیشتر از بقبه جاها آنها همچنین آشیانه های خود را در اتومبیلها ، دودکش ها ، کباب پزها و در ایوانها می سازند.
عوامل گازگرفتن سنجاب ها:
یکی از بیشترین مواقعی که سنجابها گاز می گیرند زمانی است که با دست به آنها غذا می دهیم. هیچ وقت غذا را بین انگشتانتان نگه ندارید ، چون امکان اینکه انگشتانتان گاز گرفته شود زیاد است.چشمان سنجابها همیشه به دنبال شکارچی است و آنها بندرت بر روی چیزی که می خورند تمرکز می کنند
بیماریهای مهم در سنجابهای خانگی پوکی استخوان ،انگل خارجی وبیماریهای تنفسی و مسمومیت بیشتر مشاهده شده است.
پوکی استخوان :یک اختلال تغذیه ای است که در اثر کمبود کلسیم وفسفر یا ویتامین Dیا اختلال در نسبت کلسیم به فسفر جیره بوجود می آید.در سنجابهایی که در ایران در منزل نگهداری میشوندبدلیل نوع تغذیه وکمبود منابع کلسیم وفسفر در جیره این عارضه زیاد دیده میشود.جهت پیشگیری از این امر ،باید نوزادان به اندازه کافی شیر مادر را خورده وپس از آن نیز مکملهای کلسیم دار به تناوب به جیره اضافه شود .
انگلهای خارجی :انگلهایی از قبیل کک،شپش وکنه در موارد زیادی مشاهده شده اند.انگلهای خارجی علاوه بر خونخواری می توانند موجب انتقال بیماری شوند. درمان اینها بوسیله دارو های اختصاصی میسر می باشد.
در مصرف این داروها که سمی هستند باید دقت زیادی نمود زیرا در صورت بلعیده شدن توسط سنجاب می توانند موجب مسمومیت شوند.
سنجاب ها را می توان به صورت انفرادی یا جفتی و حتی سه تایی (یک نر و دو ماده) نگهداری کرد.
قفس های باید تا آنجایی که ممکن است بزرگ باشند تابتوان حیوان را به راحتی پرورش داد و اندازۀ آنها بسته به این است که درمحیط باز و یا سر بسته بکار روند،فرق می کند.
اندازۀ استاندارد برای قفس در محیط بسته به عرض،طول و ارتفاع ۵/۳ متر و در محیط باز ۵/۴ متر می باشد. ستون و یا میله هایااسکلت قفس که فلزی یا چوبی هستند با شبکۀ سیمی پوشیده شده و از داخل بهشکل محکمی به اسکلت بسته می شوند تا از جویدن اسکلت قفس جلوگیری نماید.درون قفس ها باید دارای کف محکم و پوشیده با کاغذ، تراشه های چوب رنگنشده، ذغال سنگ خشک و یا سنگ ریزه باشد. سعی شود در بستر سنجاب ها از خاکاره استفاده نشود زیرا سبب ایجاد آلرژی و عطسه حیوان می شود.
شبکه های تور سیمی نباید بزرگتر از ۳/۱ در۵/۲سانتیمتر باشد. در های قفس ها باید در بالا و پایین محکم بسته شود نه توسطقلاب. به دلیل آن که سنجاب ها مرتباً از توری بالا و پایین میروند،واحتمال باز شدن آنها وجود دارد.
چون سنجاب ها به طور غریزی علاقه مند به نقب زدن یاسوراخ کردن زمین هستند، بنابرین کف قفسهایی که در محیط باز مستقر می شوندباید از بتن، آجرهای فشاری یا توری سیمی ساخته شود.
یکی از دیواره های قفس باید توری نباشد و یا ورقه چوب یا فلز پوشیده شود تا از نفوذ باد جلوگیری کند.
به منظور فراهم کردن محیط مورد علاقه و مخفیگاه سنجاب ها باید از شاخه های درخت، سنگ، طاقچه، وسایل لوله ای، جعبه های مقوایی، علف خشک، برگ درخت، پوشال و جعبه های آشیانه به قفس ها افزود.
شاخه های درخت برای جویدن ضروری هستند زیرا سنجاببتواند دندانهایشان را در اثر ساییدن تمیز و آراسته نگه دارند و از رشدبیش از حد آنها جلوگیری نمایند.
باید به خاطر داشته باشید که قفس سنجاب را نزدیک بهتلویزیون قرار ندهید، زیرا حیواناتی که قفس آنها نزدیک تلویزیون باشد ازاضطراب شدیدی رنج میبرند. مواجهۀ طولانی آن می تواند منجر به مرگ و یاکاهش نوزادان در هر زایمان میشود.
لانه و آشیانه سنجاب:
برای هر سنجاب بالغ، یک جعبۀ آشیانه لازم است تاسنجاب به راحتی بتواند از آن استفاده کرده و استراحت نماید. و اندازۀ آن برای قفس های داخل منزل تقریباً به ابعاد طول ۲۰، عرض و ارتفاع ۱۵ سانتیمتر و برای قفس های خارج از منزل بهتر است بزرگ تر باشد تا بتوان درزمستان عایق بندی بیشتری کرد. در غیر این صورت خطر سرما می تواند سنجاب هارا تهدید کند.
این لانه ها می تواند روی زمین یا کمی بالاتر رویدیوار قفس وصل شود و با یک سوراخ ورودی به قطر ۵ سانتیمتر که داخل لانه رادور از منبع نور نگه می دارد قرار گیرد.سقف این لانه ها باید قابلیت بازشوند گی داشته باشد تا بتوان به سادگی مورد پاک سازی قرار گیرند.
و بهترین زمان برای تمیز کردن لانه ها ماهی یک باراست.و در زمستان هر سه هفته یک بار است.و بعد از اینکه بچه سنجاب ها ازشیر گرفته شدن یعنی ۸ تا ۱۰ هفته می توان لانه را تمیز کرد. و زمانی کهلانه پاک سازی شد باید مقداری دانه های خوراکی جایگزین غذاهای اندوخته ایگردد که در حین تمیز کردن از آشیانه برداشته شده است.
بهتر است مواد لانه گزینی (علف خشک، خرده هایکاغذ و …) را در اوایل فصل پائیز به منظور استفادۀ سنجاب ها برای زمستاندر اختیار سنجاب ها قرار داد. گرم کردن مصنوعی محل آنها ضرورتی ندارد، اماتهویۀ خوب مهم است.
تغذیه سنجاب درمنزل:
سنجاب ها موجوداتی گیاه خوار و دانه خوار می باشند.و از انواع دانه ها، سبزیجات، میوه ها تغذیه میکنند.
غذاهایی که میتوانند مورد استفاده سنجاب ها قرارگیرند باید دارای ترکیبات زیر باشند:
۱- پروتئین خام ۲۵ % ۲- چربی ۵/۷ % ۳- فیبر ۲۵/۲ % ۴- کلسیم ۸/۰ % ۵- فسفر ۷/۰ %
نسبت کلسیم به فسفر باید در جیرۀ غذایی سنجاب ۵/۱ به ۱ باشد. در غیر این صورت حیوان دچار ((عارضۀ استخوانی)) خواهد شد.
برای پیشگیری از کمبود کلسیم و عارضۀ استخوانی میتوان (بلوک) یا ( آجرهای کلسیم) در قفس قرار داد و یا از شربت کلسیمبعلاوۀ ویتامین های A،D، Cاستفاده نمود.مخصوصاً اگر حیوان از نظر سنیپایین باشد.
سنجاب ها موجوداتی با تنوع غذایی بالا هستند، که در اینجا به تعدادی از آنها اشاره میکنیم:
انواع تخم آفتابگردان،
دانۀ گندم، ذرت، جو دو سر یا صحرائی غلاف دار، گندم سیاه،
دانه هایی که به مصرف قناری میرسد (مثل ارزن)،
غذاهای مخلوط که به صورت پلت ساخته شده اند،
پرتقال، سیب، انواع انگور، آلو، انواع توت، گیلاس، تکه های موز، گوجه سبز
انواع کشمش، کاهو، برگ و گل آفتابگردان، چوب و برگ ذرت، گوجه فرنگی،
میوۀ بلوط، گردو، فندق، میوۀ شاه بلوط شیرین و میوۀ درخت کاج،
شبدر، قارچ،کرفس
تذکر: هنگام خریدحیوان، توصیه می شود تا جزئیات غذایی آن از فروشنده گرفته شود به طوری که هیچگونه تغییر ناگهانی در تغذیه قبلی آن رخ ندهد
. به سنجاب بهتر است بادام زمینی داده نشود و اجزاءتیز جو دو سر کامل که غلاف آن جدا نشده است ممکن است به محوطۀ دهان آنهاآسیب رساند.
هسته های آلو یا گوجه نباید برای تغذیۀ سنجاب استفاده شود، چون اینها بالقوه سمی بوده و مسمومیت غذایی ایجاد می کنند.
تولید مثل:
بلوغ جنسی در این حیوان از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی آغاز می شود و تا هفت سالگی جفت گیری صورت می گیرد.
دوران فصلی در سنجاب ماده معمولاً ۱۳ تا ۱۴ روز می باشد و دوران آبستنی آنها معمولاً ۳۱ تا ۳۲ روز است.
زمان زایمان در سنجاب ها از نیمۀ اول اسفند تااوایل مهر است. در هر سال یک یا دو زایمان در سنجاب ها دیده می شود که نوزادان در زایمان دوم کوچکتر از زایمان اول هستند و حدوداً یک ماه پس اززایمان اول متولد می شوند. در هر زایمان معمولاً ۳ تا ۵ اما ممکن است بین۱ تا ۱۰ نوزاد هم متولد شود.
سنجاب ها ۸ تا ۱۰ روز به نوزادان خود شیر می دهند.
شیر سنجاب حاوی ۶/۲۶ % مواد جامد است که اجزاء آن شامل ۳/۴۷ % چربی، ۵/۳۴ % پروتئین و ۸/۱۲ % کربوهیدرات می باشد.
نوزادان سنجاب با بدنی عاری از مو،با چشمهایی بسته و با طولی برابر ۳ سانتی متر متولد می شوند. بدن بچهسنجاب ها در ۱۶ روزگی کاملاً از مو پوشیده می شود و چشمها نیز در حدود ۲۶تا ۲۹ روزگی باز می شود.
در زایمان سنجاب ها اکثر نوزادان زنده می مانند، اما باید سنجاب ماده از هر گونه عامل اضطراب زا نظیرتلویزیون، تمیز کردن لانه، سرکشی مداوم به داخل جعبه نوزادان، صدا های بلند، در این دوران دور باشد، در غیر این صورت نوزادان ممکن است بی هیچگونه عارضۀ خاصی بمیرند و یا حتی مادر نوزادان را ترک کرده و شیر ندهد ویا آنها را بخورد


همچنین بخوانید:

امروز چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶

نظرات